BES'ten Çıkış Nasıl Yapılır? Devlet Katkısı, Stopaj ve Cayma Hakkı

Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), uzun vadeli birikim için tasarlanmış bir sistemdir ve devlet, katkı payı ödeyen katılımcılara ek bir devlet katkısı sağlar. Ancak acil bir para ihtiyacı, değişen öncelikler ya da sistemi yeterince getirili bulmamak gibi nedenlerle sistemden ayrılmak isteyebilirsin. Ayrılmak mümkündür; ama ayrılırken neyi kaybedeceğini bilmen, kararını sağlıklı vermeni sağlar.

BES ile OKS aynı şey değil

Önce hangi sistemde olduğunu netleştir:

• Gönüllü BES: Kendi isteğinle bir emeklilik şirketiyle sözleşme yaptığın sistemdir.
• Otomatik Katılım Sistemi (OKS): Çalıştığın işyeri aracılığıyla otomatik olarak dahil edildiğin, maaşından belirli bir oranın kesildiği sistemdir.

OKS'de ilk aşamada cayma hakkı bulunur. Sisteme dahil edildiğin tarihten itibaren mevzuatta belirlenen süre içinde cayma talebinde bulunursan kesilen katkı payların sana iade edilir. Bu süre geçtikten sonra yapılan çıkışlar ise ayrılma olarak değerlendirilir. Cayma süresini ve yöntemini işverenin veya emeklilik şirketin bildirir.

Devlet katkısından ne kadar alırsın?

Devlet katkısı, ödediğin katkı paylarının belirli bir oranında hesaplanıp hesabına eklenir. Ancak bu tutarın tamamına hak kazanmak için sistemde belirli bir süre kalman gerekir. Genel hak ediş kuralları şöyledir:

Vefat ve maluliyet hâllerinde devlet katkısının tamamı hak edilir. Hak edilmeyen devlet katkısı tutarı ise çıkışta devlete iade edilir.

Stopaj kesintisi

Çıkışta yalnızca birikiminin getiri kısmından gelir vergisi stopajı kesilir; kendi ödediğin ana para vergilendirilmez. Genel kural olarak oranlar şöyledir:

• Sistemde 10 yıldan az kalarak ayrılanlarda getiri üzerinden %15
• 10 yıl ve üzeri kalarak ayrılanlarda %10
• Emeklilik hakkı kazananlarda ve vefat, maluliyet hâllerinde %5

Devlet katkısından hak edilen tutarın getirisi de stopaja tabi olabilir. Şirketin, çıkış öncesinde sana net ödenecek tutarı gösteren bir hesaplama sunabilir; bunu istemekte fayda var.

Ayrılma talebi nasıl verilir?

1. Birikimini kontrol et. e-Devlet'teki "Bireysel Emeklilik Bilgileri" hizmetinden veya şirketin uygulamasından birikim tutarını, devlet katkısı bakiyeni ve sisteme giriş tarihini gör.
2. Net tutarı öğren. Emeklilik şirketinden ayrılma hâlinde ödenecek net tutarın hesabını iste.
3. Talebi ilet. Şirketin mobil uygulaması, internet sitesi, çağrı merkezi veya BES'i satın aldığın banka şubesi üzerinden ayrılma talebinde bulun.
4. Ödemeyi bekle. Talebin işleme alındıktan sonra birikimin, mevzuatta öngörülen süre içinde belirttiğin banka hesabına ödenir.

Çıkmadan önce alternatifleri düşün

BES'ten ayrılmak geri dönüşü zor bir karardır; sisteme yeniden girdiğinde süre sayacın sıfırdan başlar. Ayrılmadan önce şu alternatifleri değerlendir:

Kredi kartından çekilen BES ödemesi

BES katkı paylarını kredi kartından ödüyorsan ve sistemde kalmaya karar verdiysen, kart değişikliklerinde ödeme talimatının güncellenmesi gerekir. Ödemelerin aksaması devlet katkısı hesaplamasını etkileyebilir. Talimatların genel yönetimi için otomatik ödeme talimatı iptali yazımıza bakabilirsin.

Yönetim gider kesintileri

BES birikimlerinden, emeklilik şirketinin ve fonların yönetim giderleri adına belirli kesintiler yapılır. Bu kesintilerin üst sınırları mevzuatla belirlenmiştir. Sistemden ayrılırken bazı durumlarda ertelenmiş giriş aidatı gibi kesintiler de gündeme gelebilir. Şirketin sana sunduğu çıkış hesabında hangi kalemin ne kadar olduğunu satır satır görmek, net tutarın neden beklediğinden düşük çıktığını anlamanı sağlar. Kesintiler yüksekse ayrılmak yerine daha düşük kesintili bir şirkete aktarımı değerlendirebilirsin.

Acil nakit ihtiyacı için başka yollar

BES'ten çıkmanın en yaygın nedeni beklenmedik bir nakit ihtiyacıdır. Bu durumda ayrılmadan önce ihtiyacın tutarını ve süresini netleştirmek önemlidir. Kısa vadeli bir ihtiyaç için tüm birikimi bozmak, yıllar içinde biriken devlet katkısının büyük kısmını kaybetmek anlamına gelebilir. Mevzuattaki kısmi ödeme imkânları, ara verme veya bütçeyi yeniden düzenleme gibi seçenekler bazen daha düşük maliyetli olur. Karar vermeden önce bir finans uzmanından veya emeklilik şirketinden durumuna özel bilgi almanı öneririz.

Kısaca

BES'ten çıkmak için emeklilik şirketine veya aracı bankana ayrılma talebi iletirsin. Birikimin, getiri üzerinden stopaj kesildikten sonra ödenir. Devlet katkısından ise sistemde kalma süresine göre yüzde 0 ile yüzde 60 arasında pay alırsın; 3, 6 ve 10 yıl eşikleri kritik önemdedir. Otomatik katılımda cayma süresi içinde ayrılırsan katkı payların iade edilir. Karar vermeden önce ara verme ve aktarım gibi alternatifleri değerlendir.